ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ

ΒΙΝΤΕΟ

ΗΧΟΣ

Αρχιτεκτονική και πολεοδομική οργάνωση

Τα στοιχεία που παρουσιάζονται είναι από την εργασία του φοιτητή του Α.Π.Θ. της Πολυτεχνικής Σχολής του τμήματος Αρχιτεκτόνων, Αγαλερίδη Χριστόφορου (Ακαδημαϊκό έτος 2000-2001)


ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ

 

Η πολεοδομική οργάνωση το Αδάμ θα χαρακτηριζόταν μάλλον οργανική. Στο χωριό υπάρχει ένας κεντρικός δρόμος που ενώνει τις δύο πλατείες του χωριού, το “πλατάν” (πλατεία Γράμμου Βίτσι) με το “πλατανούδ” (πλατεία 21ης Απριλίου).

Στο δρόμο αυτό εκτυλίσσεται η εμπορική δραστηριότητα του χωριού και υπάρχουν και οι χώροι συνάντησης και ψυχαγωγίας. Η μεγάλη πλατεία είναι χοροστάσι και επιπλέον εκεί βρίσκεται το κτίριο του Γεωργικού Συνεταιρισμού που ήταν το παλιό σχολείο και λειτούργησε ως το 1935.

Κατά μήκος του δρόμου υπάρχουν η ταβέρνα, καφενεία και καταστήματα. Παλιότερα σε αυτόν το δρόμο γινόταν το μεγάλο παζάρι. Στην επάνω πλατεία βρίσκονται από πολύ παλιά τα γραφεία της Κοινότητας (τώρα παράρτημα του Δήμου Καλινδοίων) και επίσης λειτουργούσε «χασαπιό» που ήταν τόπος συνάντησης.

 

Γύρω από αυτόν τον περίεργο δίπολο πυρήνα εκτυλίσσεται σχεδόν ακτινωτά ένα δαιδαλώδες σύστημα οδών που στις άκρες τους υψώνονται διώροφα σπίτια, με ψηλούς μαντρότοιχους για να κρύβουν καλά τον ιδιωτικό χώρο. Πολλές φορές στις γωνίες των μαντρότοιχων ή των τοίχων των κατοικιών που βρίσκονται σε στροφή δρόμου γίνονται αποτμήσεις για να χωράνε να στρίψουν τα φορτωμένα ζώα.

 

Τα χαγιάτια βλέπουν προς την αυλή και έχουν νότιο συνήθως προσανατολισμό. Οι αυλές περικλείουν χώρο για το φούρνο, βρύση και άλλα βοηθητικά κτίσματα, ανάλογα με την οικονομική ζωή του ιδιοκτήτη τους.

 

Το ισόγειο έχει συνήθως ρόλο αποθήκης για τη φύλαξη προϊόντων ή φύλαξη εργαλείων και ζώων και άλλες φορές την εγκατάσταση πατητηριού ή αργαλειού. Στον όροφο υπάρχει η κατοικία. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο σχεδόν αποκλειστικά νότιος προσανατολισμός του χαγιατιού είναι χαρακτηριστικός για τον ιστό της περιοχής επειδή δημιουργεί δύο κατηγορίες λύσεων για την πρόσβαση στο οικόπεδο. Σε ένα δρόμο με άξονα Ανατολή-Δύση δημιουργείται ένα μέτωπο από τοιχοποιίες κατοικιών με αυλόπορτες. Στη δεύτερη περίπτωση η είσοδος στην αυλή γίνεται από μία στοά η οποία σπάει τον όγκο του ισογείου σε δύο κομμάτια. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα «κουνουμάτκα», οι οικίες των οικογενειών Νέστορα, Σωκράτη και Δημητρίου Παπαοικονόμου.

 


 

 

ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

 

Η κατασκευή της κατοικίας ήταν μία ευθύνη που βάραινε τον ιδιοκτήτη ένα με δύο χρόνια πριν την έναρξη της διαδικασίας. Έπρεπε να μεριμνήσει για τη εύρεση και συλλογή πέτρας, την κατασκευή πλίνθων και έπρεπε να παραγγείλει καρφιά στους γύφτους.

 

Όταν τα υλικά είχαν μαζευτεί, ειδοποιούσε τους τεχνίτες που ήταν Ηπειρώτες ή δυτικοΜακεδόνες και σπανιότερα ντόπιοι και όριζαν ημερομηνία παράδοσης. Ο νοικοκύρης μαζί με τον πρωτομάστορα πήγαιναν στο Χολομώντα για να παζαρέψουν ξυλεία. Έπειτα χαράζονταν και ανοίγονταν τα θεμέλια.

 

Γινόταν αγιασμός και ένα κοκόρι σφαζόταν στα θεμέλια για να στεριώσει το σπίτι. Ύστερα ξεκινούσε η ανέγερση που κρατούσε μήνες. Όλο αυτό το διάστημα ο νοικοκύρης φρόντιζε για το φαγητό της οικογένειάς του και των μαστόρων. Η κατασκευή της φέρουσας τοιχοποιίας γινόταν από πέτρα ή από πέτρα και ωμή πλίνθο που ήταν γενικώς μια φθηνότερη κατασκευή.

 

Στη δεύτερη αυτή περίπτωση η κατασκευή με πέτρα έπρεπε να φτάσει στο ένα μέτρο από το έδαφος για να αποφεύγεται η υγρασία. Πάντως αν υπήρχε οικονομική δυνατότητα το σπίτι μπορούσε να γίνει εξ ολοκλήρου από πέτρα ακόμα και πελεκητή. Συνδετικό υλικό ήταν η απλή λάσπη από κοκκινόχωμα ανακατεμένη με άχυρα και κοπριά. Οι φέροντες τοίχοι εσωτερικά και εξωτερικά περιβάλλονταν περιμετρικά από ξύλα καστανιάς ή δρυός, τοποθετημένα ανά μέτρο περίπου, σε όλο το ύψος του σπιτιού, τα γνωστά ζνάρια (ζωνάρια). Αυτά προσέφεραν μεγαλύτερη αντοχή στην κατασκευή.

 

Η φέρουσα τοιχοποιία παρουσιάζει τρεις μορφές:

 

Ø Περιμετρική με τέσσερις ισοπαχείς τοίχους. .

 

Ø Σχήματος Π με την τέταρτη πλευρά να κλείνει από μπαγδατί ή τσατμά

 

Ø χήματος Π με προέκταση του ενός σκέλους και κλείσιμο αυτού με μπαγδατί ή τσατμά ώστε να δημιουργηθεί κλειστός ημιυπαίθριος χώρος.

 

Μέρος της τοιχοποιίας ήταν και το τζάκι (η εστία) καθώς και οι νιφκίδες, οι κόγχες για τη φύλαξη αντικειμένων. Οι τοίχοι μπορούσαν να μείνουν εμφανείς ή να σοβαντιστούν και να βαφτούν. Βάφονταν είτε άσπροι είτε με λουλάκι.

 

Τα σπίτια αυτά χαρακτηρίζονται ως «καλαμόστεγα» και «υπόκεραμα». Η στέγη στηριζόταν πάνω σε οριζόντια ξύλινα δοκάρια, τις αγκριντιές (βλέπε εικόνα παρακάτω), που ήταν ορατά από το αγιαζιλίκι, τον εξώστη δηλαδή του ορόφου. Οι αγκριντιές πατούσαν πάνω στη φέρουσα τοιχοποιία και σε κατακόρυφα υποστυλώματα, τα πάτερα, τα οποία ξεκινώντας από το ισόγειο υποστήριζαν και το ανώι. Τα ξύλινα ζεύκτα δένονταν ή καρφώνονταν επάνω στις αγκριντιές και επάνω τους στρωνόταν καλαμωτή για πέτσωμα και έπειτα χόρτα για να μη πέφτει η λάσπη που στρωνόταν ως μονωτικό υλικό. Τέλος τοποθετούνταν τα κεραμίδια. Η στέγη ήταν συνήθως δίριχτη στα μονώροφα ανάλογα και με το μεγεθός τους.

Τα ανοίγματα ήταν συνήθως μικρά και είχαν είτε ταμπλαδωτά παραθυρόφυλλα χωρίς γρίλιες είτε σιδεριά από πυκνά παράλληλα τοποθετημένα σίδερα στρογγυλής διατομής.

 

Οι πόρτες κυρίως στο ισόγειο φτιάχνονταν κοντές επίτηδες για να μη βάζουν μέσα τα άλογά τους οι Τούρκοι όταν έρχονταν στο χωριό.

 


 

ΒΑΣΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΣΠΙΤΙΩΝ

 

 

Η παραδοσιακή κατοικία του Αδάμ είναι πολυμέτωπη. Ακόμη και στις περιπτώσεις κάποιων μονόχωρων κατοικιών που μας παραπέμπουν σε στενομέτωπες, πρόκειται για πλατυμέτωπες με πολύ βαθύ χαγιάτι, τέτοιο που φαίνεται να αλλάζει τις αναλογίες των χώρων.

 

Επιγραμματικά αναφέρουμε τους τύπους των σπιτιών. Έπειτα ακολουθεί φωτογραφικό υλικό όπου οι τύποι γίνονται περισσότερο κατανοητοί:

 

 

 

Α. ΜΟΝΩΡΟΦΑ ΚΤΙΣΜΑΤΑ

 

Α1. μονόχωρα

 

Α2. δίχωρα: ο ένας χώρος είναι οντάς και ο άλλος κλεισμένο χαγιάτι

 

Α3. τρίχωρα: ο ένας χώρος είναι αχούρι, η αποθήκη, οι υπόλοιποι όπως στα δίχωρα

 

 

Β. ΔΙΩΡΟΦΑ ΚΤΙΣΜΑΤΑ

 

Β1. μονόχωρα επάνω-κάτω

 

Β1.1 ανοιχτό χαγιάτι-αγιαζλίκι

 

Β1.2 ανοιχτό χαγιάτι-κλειστό μέρος στο αγιαζλίκι

 

Β1.3 κλειστό μέρος του χαγιατιού-ανοιχτό αγιαζλίκι

 

Β1.4 κλειστό χαγιάτι-αγιαζλίκι

Β1.5 προέκταση του χαγιατιού σε σχήμα Γ

 

Β2. δίχωρα επάνω-μονόχωρα κάτω

 

Β2.1 κλειστό μέρος του χαγιατιού-κλειστό μέρος στο αγιαζλίκι

 

Β2.2 κλειστό χαγιάτι-αγιαζλίκι

Β2.3 προέκταση του χαγιατιού σε σχήμα Γ

 

Β3. τρίχωρα επάνω- μονόχωρα κάτω

 

Β3.1 κλειστό χαγιάτι-αγιαζλίκι

 

Β4. τρίχωρα επάνω-κάτω

 

Β4.1 χωρίς χαγιάτι

 

Β4.2 κλειστό χαγιάτι-αγιαζλίκι

 

Β4. ιδιάζουσες περιπτώσεις

 

Προς αποφυγή παρεξηγήσεων πρέπει να σημειωθεί ότι οι πιο σύνθετοι τύποι προέρχονται στις διάφορες κατηγορίες από τους απλούστερους αυτών. Η αλλαγή έγινε οργανικά -όχι κατόπιν σχεδίου, όσο οι ανάγκες των οικογενειών σε χώρους αύξαναν με το πέρασμα του χρόνου.

 

Ελάχιστα παραδείγματα κατοικιών που φτιάχτηκαν με εξελιγμένο τύπο κατόπιν σχεδίου υπάρχουν και μπορούμε να καταλάβουμε ποιες είναι από το είδος της τοιχοποιίας τους.

 

 

 

 

 

 

 

 


 

ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

 

 

Σήμερα πολλά από τα παραδοσιακά σπίτια του παρελθόντος έχουν αντικατασταθεί από σύγχρονα. Επίσης πολλά είναι αυτά που υπάρχουν ακόμη και δε κατοικούνται και χρησιμοποιούνται ως αποθήκες και λίγα χρόνια πριν ως καπναποθήκες.

 

Όσα κατοικούνται έχουν υποστεί αλλαγές, όπως αντικατάσταση των ξύλινων δαπέδων από μπετόν, χρήση τούβλων στους -άλλοτε τσατμαδένιους- τοίχους, χρήση μεταλλικών κιγκλιδωμάτων, αντικατάσταση κουφωμάτων.

 

Αξιέπαινοι είναι όσοι έχουν εγκαταλείψει τα σπίτια αυτά αλλά τα διατηρούν ως είχαν, σαν από πείσμα απέναντι στην, πολλές φορές, κακόγουστη σύγχρονη αρχιτεκτονική.

 

Βέβαια πολλές από αυτές τις αλλοιώσεις οφείλονται σε ανάγκη, σε άγνοια ή σε κακή κρίση. Παράδειγμα της παλιάς βρύσης (βλέπε εικόνα παρακάτω) την οποία, μετά τις εργασίες καθαρισμού και εμφάνισης της πέτρας και του πλίνθινου αετώματος, κάποιοι έσπευσαν να την ξανασπρίσουν, για να μη διαφέρει από το λευκό τοίχο του οποίου είναι μέρος.

 


 

 

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

 

Πολύ σημαντικό είναι το γεγονός ότι οι κάτοικοι του Αδάμ φαίνονται πολύ περισσότερο ευαισθητοποιημένοι στο θέμα της παράδοσης, κατά συνέπεια και της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής, σε σχέση με κατοίκους άλλων χωριών και περιοχών. Αυτό σε σχέση με το πρόγραμμα ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟΥ ΔΙΚΤΥΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Θεσσαλονίκης που θέτει σε όλη την επαρχία Λαγκαδά υπό προστασία αρχαιολογικούς χώρους και παραδοσιακούς οικισμούς δίνει ελπίδες πως στο μέλλον θα σωθούν παραδοσιακοί οικισμοί με τις τόσο όμορφες αρχιτεκτονικές μορφές τους.

 

 

 

 

 

 

 

Σόμπορο

Σόμπορο
Βλ ηταν και ο Θανασης ο οδοντιατρος που γραφαμε μαζι αλλος αδαμιωτης δεν κανει την τιμη στην σελιδα Βαριεστε καθιστε στους καναπεδες σας και αναπαυθειτε Σόμπορο (25.05.18, 11:43)(11:05) 1
Βλ χρονια πολλα στον Κωστα στην Κωνσταντινα στην Κωστουλα στην Ελενη και σε όσους γιορταζουν σημερα στο Αδαμ και σε όλα τα μηκη και τα πλατη της γης χρονια σας πολλα και ευτυχισμενα Σόμπορο (21.05.18, 20:59)(18:12) 0
Βλ Τι γινεται με το νερο του χωριο ποτε λοιπον θα εχουμε την ευκαιρια να ανοιξουμε τις βρυσες μας και να πιουμε το καινουργιο καθαρο νερο του Αδαμ? Σόμπορο (13.05.18, 20:19)(18:12) 0
Βλ χρονια πολλα σε όλες τις μαννες του κοσμου Σόμπορο (13.05.18, 20:11)(18:12) 0
Βλ Χρονια πολλα στον Λαζαρο , Βαίο στην Βαία( Βαγια ) στην Δαφνη να ειναι γεροι .Καλη Ανασταση σε όλον τον κοσμο και στην Ελλαδα μας την ταλαιπωρη Σόμπορο (28.03.18, 22:20)(22:03) 2
Βλ αντε βρε αφηστε τους καναπεδες σας Σόμπορο (18.03.18, 23:49)(18:12) 1
Βλ Γειά σας Αδαμιωτες καλό Χειμωνα να εχουμε ,ηπιο χωρις πολλες σκοτουρες Σόμπορο (14.11.17, 11:49)(18:12) 0
Βλ Γειά σας Αδαμιωτες στο μεσον τουφθινοπωρου και βαλτωσαμε ,με το καλο ναρθει ο Χειμωνας τα πηρατε τα ξυλα σας φετος μου μοιαζει βαρυς θα ειναι . . τα λεμε του χρονου καλο υπνο Σόμπορο (10.10.17, 12:54)(18:12) 0
Βλ Λιγοτερη κινηση στο σομπορο η πολλη ειναι καταρα Σόμπορο (24.08.17, 13:01)(18:12) 0
Βλ σε σας πετυχατε να εχετε μια θεση στην ανωτατη εκπαιδευση συγχαρητηρια και κάντε το σταυρο σας να αλλαξει η οικονομική κατασταση στην πατριδα μας ωσπου να γίνετε ακαδημαίκοι πολιτες και για τους αλλους που δεν τα καταφεραν η ζωή δεν χαθηκε υπαρχουν και αλλες ευκαιριες γεροι να ειστε σιγουρα και για σας κατι περιμενει Σόμπορο (24.08.17, 12:58)(18:12) 0
Βλ Με το νερο καλέ τι γινεται τα φαγαμε τα 2,5 χρονια και το θεμα αλυτο Από λογια ..... Σόμπορο (02.05.17, 11:20)(18:12) 4
Βλ Γειά σας Αδαμιωτες καλό μηνα και από δω καλο καλοκαιρι Σόμπορο (02.05.17, 11:16)(18:12) 2
Βλ Καλημέρα Αδαμ ,μα τι κινηση ειναι αυτή .Γιατι δεν καλημεριζόμζστε εστω και ετσι μιας και βαριομαστε να πουμε καλημερα όταν ανταμωνουμε Σόμπορο (29.01.17, 07:51)(07:01) 8
Βλ λαθος στην παραδοση Σόμπορο (25.12.16, 18:42)(18:12) 14
Βλ Βρε παιδιά η δωρεα του παραδωσιακων μουσικων οργανων του Χρισ Χάλαρη στο Αδάμ τι γίνεται? την κλεισαμε στο σχολειο και εκει βαλτωνει Σόμπορο (25.12.16, 13:06)(13:12) 13
Βλ Εσεις που γραφατε που χαθηκατε ,η σελιδα νομιζω ότι πατωνει και αυτο ειναι κακο μια σελιδα που θα ζηλευαν μεγαλες πολεις Σόμπορο (25.12.16, 12:30)(12:12) 12
Βλ Χρονια πολλά Αδάμ όπου και αν βρισκεσαι στην πατριδα ή στα περατα του κόσμου και καλή χρονια να εχουμε με υγεία και ειρήνη Σόμπορο (25.12.16, 12:28)(12:12) 11
Βλ Αντε εμεις γενικως πεινάμε μα εσεις εκτος Ελλάδος δεν πεινάτε και δεν μπαίνετε να μας πειτε πως τα περνάτε Σόμπορο (20.09.16, 16:26)(18:12) 12
Βλ πάει και αυτή η σελιδα την επιασε και αυτή η οικονομικη κρίση Ντροπη μας Σόμπορο (20.09.16, 16:22)(18:12) 7
Βλ αντε βρε κουνηθειτε ,ετσι θα πάρουμε την Πόλη? Σόμπορο (26.07.16, 22:07)(22:07) 11
You are not allowed to use shoutbox.